‘ครูนักคิด สร้างเด็กคิดเป็น’ ห้องเรียนคณิตศาสตร์ที่เริ่มจากการ ‘ปิดตำรา’ แล้ว ‘เปิดพื้นที่’ ให้ความคิดเติบโต

• เมื่อเทคโนโลยีพัฒนาอย่างก้าวกระโดด ครูจะออกแบบการเรียนรู้ในห้องเรียนคณิตศาสตร์อย่างไรให้กลายเป็นพื้นที่ฝึกคิด ที่เปิดโอกาสให้เด็กๆ ได้เติบโต คิดเป็น พร้อมรับมือกับโลกในอนาคต
• เปิดห้องเรียนคณิตศาสตร์จาก ‘ครูเก๊ต’ พชรพล ปิยะวงษ์ โรงเรียนบ้านโนนคูณ จ.ศรีสะเกษ และ ‘ครูปลา’ สุริพร บุญเมือง โรงเรียนเทศบาลวัดขจรรังสรรค์ จ.ภูเก็ต ห้องเรียนที่เปลี่ยนผ่านจากที่เคยมีครูคอยบอกสอนทุกเรื่อง สู่การสร้างบรรยากาศที่เปิดทางให้เด็กๆ ได้ฝึกตั้งคำถามและคิดหาคำตอบด้วยตัวเอง
• การสร้างเด็กให้คิดเป็นไม่ได้อาศัยเพียงแค่เทคนิคการสอน หากแต่เริ่มต้นจากการที่ครูยอมก้าวออกจากกรอบความคุ้นเคย ลดบทบาทการเป็นผู้สอนหรือผู้บอกกล่าว หันมาออกแบบพื้นที่ปลอดภัย และพร้อมจะเปิดใจรับฟังทุกความคิดอันมีค่าของผู้เรียน เพื่อให้ห้องเรียนกลายเป็นจุดเริ่มต้นของการเติบโตอย่างแท้จริง

เมื่อพูดถึงการเรียนการสอนวิชาคณิตศาสตร์ในบ้านเรา หลายคนมักคุ้นชินกับบรรยากาศที่เต็มไปด้วยสูตรคำนวณ ตัวเลข และโจทย์ปัญหาที่มุ่งเน้นคำตอบที่ถูกต้องเพียงอย่างเดียว โดยมีครูยืนทำหน้าที่อธิบายหน้ากระดาน แล้วให้นักเรียนท่องจำหรือทำตามขั้นตอนที่กำหนด ซึ่งการเรียนการสอนในลักษณะนี้นอกจากจะทำให้เด็กลืมสิ่งที่สอนไปในเวลาอันสั้น ยังอาจสร้างความรู้สึกว่าเป็นเรื่องยากและไกลตัว ทั้งที่หลักการของคณิตศาสตร์นั้นสอดแทรกอยู่ในชีวิตประจำวันของทุกคนตลอดเวลา ที่สำคัญยังเป็นพื้นฐานของการฝึกฝนกระบวนคิดและการใช้เหตุผลอีกด้วย

คำถามสำคัญก็คือ เมื่อเทคโนโลยีพัฒนาอย่างก้าวกระโดด ครูจะออกแบบการเรียนรู้ในห้องเรียนคณิตศาสตร์อย่างไรให้กลายเป็นพื้นที่ฝึกคิด ที่เปิดโอกาสให้เด็กๆ ได้เติบโต คิดเป็น พร้อมรับมือกับโลกในอนาคต 

ความท้าทายนี้ถูกถ่ายทอดผ่านเวทีเสวนาออนไลน์ Together We Grow ครั้งที่ 7 ในหัวข้อ ‘ครูนักคิด สร้างเด็กคิดเป็น จากผู้สอนสู่ผู้ออกแบบ จากห้องเรียนที่ให้คำตอบ สู่ห้องเรียนที่เปิดพื้นที่ให้ความคิดเติบโต’ ซึ่งจัดโดย มูลนิธิสยามกัมมาจล (SCBF) และโครงการการขับเคลื่อนโรงเรียนพัฒนาตนเองเชิงพื้นที่ (TSQM-A) ภายใต้การสนับสนุนของกองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา (กสศ.) ร่วมกับมูลนิธิเพื่อทักษะแห่งอนาคต เพื่อชวนทุกคนก้าวข้ามกรอบห้องเรียนแบบเดิมๆ ไปด้วยกัน 

วงเสวนาครั้งนี้ได้ตัวอย่างห้องเรียนคณิตศาสตร์จาก ‘ครูเก๊ต’ พชรพล ปิยะวงษ์ ครูคณิตศาสตร์ โรงเรียนบ้านโนนคูณ สพป.ศรีสะเกษ เขต 1 และ ‘ครูปลา’ สุริพร บุญเมือง ครูคณิตศาสตร์ โรงเรียนเทศบาลวัดขจรรังสรรค์ เทศบาลนครภูเก็ต พร้อมเติมเต็มมุมมองเชิงวิชาการโดย ‘อาจารย์แจ๊ค’ รศ.ดร.ธันยวิช วิเชียรพันธ์ จากมูลนิธิเพื่อทักษะแห่งอนาคต เพื่อร่วมขยายจุดจ้องมองให้เราเห็นภาพชัดเจนขึ้นว่า การเปลี่ยนผ่านจากห้องเรียนที่เคยมีครูคอยบอกสอนทุกเรื่อง ไปสู่การสร้างบรรยากาศที่เปิดทางให้เด็กๆ ได้ฝึกตั้งคำถามและคิดหาคำตอบด้วยตัวเองนั้น หน้าตาเป็นอย่างไร และเบื้องหลังหรือความท้าทายเหล่านั้นซ่อนกระบวนการเรียนรู้อะไรไว้บ้าง

ความสำเร็จของการสอน อาจไม่ได้อยู่ที่เด็กตอบถูก แต่อยู่ที่เด็กอธิบายได้ว่าทำไม

จากครูจบใหม่ที่เคยผ่านกระบวนการฝึกสอนแบบดั้งเดิม สู่ครูคณิตศาสตร์ที่สร้างสรรค์กิจกรรมเพื่อให้นักเรียนได้ฝึกคิดผ่านการลงมือทำ ครูเก๊ต-พชรพล ปิยะวงษ์ เล่าว่า ที่ผ่านมาภาพการสอนคณิตศาสตร์ที่เขาคุ้นเคยและยึดถือปฏิบัติมาโดยตลอดก็คือ การที่ครูยืนอธิบายเนื้อหาอย่างละเอียด ยกตัวอย่างโจทย์บนกระดาน แล้วให้นักเรียนทำตามในแต่ละขั้นตอนไปด้วยกัน ซึ่งในมุมมองของครูจบใหม่ในเวลานั้น รูปแบบการสอนนี้ถือเป็นแนวทางที่ดีที่สุด เพราะมีความชัดเจนและตรวจสอบคำตอบได้ง่าย

“ภาพของการสอนคณิตศาสตร์ในตอนนั้นที่ผมคุ้นเคยก็คือ ครูอธิบายเนื้อหาไป ยกตัวอย่างให้นักเรียนดู จากนั้นก็ให้นักเรียนตอบคำถามและฝึกทำโจทย์ตามขั้นตอนที่ครูสอน ในตอนนั้นผมรู้สึกว่านี่คือการเรียนคณิตศาสตร์ที่ดี เพราะว่าครูอธิบายชัดเจน นักเรียนทำตามได้ แล้วถ้านักเรียนทำโจทย์ได้ถูกต้องก็แสดงว่าเขาน่าจะเข้าใจในสิ่งที่เรียนแล้ว แต่พอมาสอบบรรจุเข้ารับราชการครู ได้มาสอนที่โรงเรียนบ้านโนนคูณ ผมก็ได้พบว่ามันมีวิธีการจัดการเรียนรู้ที่แตกต่างจากสิ่งที่ผมคุ้นเคยอย่างมาก” 

การได้ก้าวเข้ามาปฏิบัติหน้าที่ ณ โรงเรียนบ้านโนนคูณ ซึ่งใช้นวัตกรรมการศึกษาชั้นเรียน (Lesson Study) ควบคู่ไปกับวิธีการแบบเปิด (Open Approach) ทำให้ความคุ้นเคยเดิมถูกสั่นคลอน เนื่องจากการได้ยินคำว่า ‘เปิดชั้นเรียน’ ในวันแรกของการทำงานสร้างความตื่นตระหนกและทำให้เกิดการตั้งคำถามว่า สิ่งที่เคยเรียนรู้มานั้นเพียงพอหรือไม่ เพราะที่โรงเรียนนี้ครูไม่ได้มีหน้าที่แค่ยืนพูดหน้าห้องเพื่ออธิบายให้เด็กเข้าใจ แต่ยังต้องร่วมมือกับเพื่อนครูในทีมเพื่อร่วมกันออกแบบโจทย์และสถานการณ์ปัญหาที่เปิดช่องว่างให้เด็กได้ขบคิดด้วยตนเอง

กระบวนการออกแบบการเรียนรู้แบบใหม่จึงขยับจากการคิดว่าจะอธิบายเนื้อหาอย่างไร มาเป็นการร่วมกันตั้งชื่อกิจกรรมให้มีความน่าสนใจและเชื่อมโยงกับความสงสัยของเด็ก เช่น การเปลี่ยนจากการบอกโต้งๆ ว่าวันนี้จะเรียนเรื่อง ‘การหาร’ มาเป็นการตั้งชื่อกิจกรรมว่า ‘แบ่งเท่า ๆ กัน’ หรือการเรียนเรื่องรูปสี่เหลี่ยมที่ใช้ชื่อว่า ‘4 เส้นมหัศจรรย์’ ซึ่งชื่อเหล่านี้ทำหน้าที่เป็นคีย์เวิร์ดสำคัญในการปูทางสู่สถานการณ์ปัญหา

“การตั้งชื่อกิจกรรมต่าง ๆ เหล่านี้เป็นจุดเริ่มต้นให้เราได้กลับมาคิดต่อว่า เราจะออกแบบสถานการณ์อย่างไรให้นักเรียนได้ลงมือคิด ไม่ใช่เพียงแค่รอรับคำอธิบายจากครู” ครูเก๊ต กล่าว

เมื่อลงลึกถึงบรรยากาศในห้องเรียนจริง รูปแบบการจัดการเรียนรู้ได้เปลี่ยนผ่านจากการบอกคำตอบไปสู่การลงมือปฏิบัติ โดยครูเก๊ตได้ยกตัวอย่างการสอนเรื่องการหาร ผ่านการสร้างสถานการณ์ปัญหาด้วยการใช้กล่องสุ่มบรรดาลูกอมจำนวน 12 เม็ด และโจทย์ที่ต้องการแบ่งให้เด็ก 4 คนในจำนวนที่เท่าๆ กัน จากนั้นให้แต่ละกลุ่มช่วยกันคิดค้นหาวิธีการแบ่งลูกอมออกมาให้ได้หลากหลายวิธีมากที่สุด 

ในขั้นตอนนี้ นักเรียนจะได้รับใบกิจกรรมที่มีพื้นที่สำหรับเขียนและถ่ายทอดกระบวนการคิดของตนเอง โดยระหว่างที่เด็กๆ กำลังระดมสมองและแก้ปัญหาเป็นกลุ่มย่อย ครูและทีมศึกษาชั้นเรียนจะไม่เข้าไปขัดจังหวะหรือเฉลยคำตอบ แต่จะเดินสังเกตการณ์อย่างใกล้ชิดเพื่อจดบันทึกแนวคิดที่หลากหลาย จากนั้นนำแนวคิดเหล่านั้นมาจัดลำดับเพื่อเตรียมนำเสนอแลกเปลี่ยนกันหน้าชั้นเรียน โดยเรียงจากแนวคิดพื้นฐานไปจนถึงแนวคิดที่แปลกใหม่ หรืออยู่นอกเหนือจากที่คาดการณ์ไว้ ซึ่งขั้นตอนนี้นี่เองที่ทำให้ครูเก๊ตต้องเปลี่ยนมุมมองจากการยึดในกระบวนการหาคำตอบที่ตายตัว มาเป็นการเตรียมใจให้พร้อมเพื่อโอบรับความคิดที่หลากหลาย

“จากเดิมที่ผมคิดว่าครูต้องเตรียมคำอธิบายให้ดีที่สุดนะ ต้องเตรียมโจทย์เตรียมตัวอย่างมาเยอะๆ นะ เตรียมคำถาม มีคำตอบไว้ในใจ แต่ ณ ตอนนี้เราจะต้องเตรียมใจครับ ครูเก๊ตต้องเตรียมใจให้พร้อมที่จะรับฟังคำตอบที่มันอาจไม่ได้เหมือนกับที่เราคิดไว้” 

ทั้งนี้ ผลลัพธ์ที่สะท้อนออกมาผ่านภาพบนกระดานหลังจากการนำเสนอ ทำให้เห็นกระบวนการคิดของเด็กที่เปลี่ยนแปลงไปอย่างสิ้นเชิง เพราะพวกเขาไม่ได้รอคอยคำตอบแบบสูตรสำเร็จจากครูอีกต่อไป แต่เกิดกระบวนการคิดที่หลากหลาย เช่น บางกลุ่มใช้วิธีการแจกทีละเม็ดจนหมด บางกลุ่มเลือกแบ่งใส่จานจานละเท่าๆ กัน หรือแม้กระทั่งกลุ่มที่สามารถดึงเอาความรู้เดิมเรื่องสูตรคูณแม่สามและแม่สี่ มาประยุกต์ใช้ในการคำนวณหาความสัมพันธ์ระหว่างจำนวนลูกอมและจำนวนคนได้ด้วยตนเอง ซึ่งหลังจากการให้เด็ก ๆ ได้มาอภิปราย เปรียบเทียบ และช่วยกันสรุปองค์ความรู้ร่วมกันทั้งห้อง ส่งผลให้เด็กเกิดความเข้าใจอย่างลึกซึ้ง เนื่องจากได้ฝึกกระบวนการคิด วิเคราะห์ และนำองค์ความรู้ที่ได้รับไปต่อยอดใช้จริง

ที่สำคัญ กระบวนการจัดการเรียนรู้แบบเปิดนี้ ส่งผลให้มุมมองและบทบาทของตัวครูเองเปลี่ยนไปอย่างสิ้นเชิง จากเดิมที่เคยยึดติดกับการเป็นผู้กุมคำตอบและควบคุมทุกอย่างในห้องเรียน ครูเก็ตกลับพบว่าหัวใจสำคัญของการเป็นครูคือการมีความใจเย็นและรู้จักรอคอย

“เมื่อมาใช้วิธีการแบบเปิดเนี่ย มันก็ทำให้ทีมศึกษาชั้นเรียนของเราต้องใจเย็น รอคำตอบ ซึ่งบางครั้งครูอาจมีคำตอบอยู่ในใจแล้วครับ แต่เราจะไม่รีบบอกนักเรียน เราต้องเปิดโอกาสให้นักเรียนเขาได้ลองคิด ลองทำ ลองหาวิธีของตัวเองก่อน ซึ่งการให้เข้าใจว่าหน้าที่ของครูไม่ใช่แค่ทำให้เด็กคิดเหมือนครูทุกคน แต่มันคือการออกแบบสถานการณ์ที่ทำให้นักเรียน ได้มีโอกาสคิด ได้ช่วยให้ความคิดของเขาพัฒนาต่อไป” 

ครูเก๊ตเล่าว่า การได้แลกเปลี่ยนเรียนรู้ร่วมกับเพื่อนครูในทีมศึกษาชั้นเรียน รวมถึงการได้เฝ้ามองเด็กๆ ขบคิดแก้ปัญหาในห้องเรียน ได้หล่อหลอมให้มุมมองต่อเด็กและวิชาชีพครูของเขาเติบโตขึ้น

“จากเดิมที่เราคิดว่า เราจะอธิบายยังไงให้เด็กเข้าใจ ครูเก๊ตเริ่มกลับมาถามว่า จะออกแบบโจทย์ยังไงให้นักเรียนได้ จะถามยังไงให้เด็กอธิบายเหตุผลของตัวเองได้มากขึ้น ซึ่งตัวอย่างที่ครูเก๊ตใช้บ่อยก็อาจจะเป็น ทำไมถึงคิดแบบนี้ มีวิธีอื่นอีกไหม จะตรวจสอบยังไงว่าวิธีนี้ใช้ได้จริง หรือกลุ่มไหน คนไหน มีวิธีคิดแตกต่างจากเพื่อน ซึ่งคำถามเหล่านี้ไม่ได้มีไว้เพื่อพาไปหาคำตอบที่ครูเตรียมไว้เท่านั้น แต่มันเหมือนเป็นคำถามที่ช่วยให้ครูได้ฟังเหตุผล และกลับมาพิจารณาความคิดของตัวเองด้วยว่า สิ่งที่เปลี่ยนไปไม่ใช่แค่กิจกรรมในห้องเรียน แต่เป็นวิธีที่ครูมองนักเรียน 

จากเดิมที่อาจมองว่าหน้าที่ของนักเรียนคือการทำโจทย์ให้ถูกต้อง แต่ผมเริ่มเห็นว่าความคิดของเด็กแต่ละคนมีคุณค่า และเป็นจุดเริ่มต้นของการเรียนรู้ที่ครูไม่ควรมองข้าม” 

บทเรียนจากการเปลี่ยนผ่านของครูเก๊ตได้สะท้อนให้เห็นอย่างชัดเจนว่า การสร้างเด็กให้คิดเป็นไม่ได้อาศัยเพียงแค่เทคนิคการสอน หากแต่เริ่มต้นจากการที่ครูยอมก้าวออกจากกรอบความคุ้นเคย ลดบทบาทการเป็นผู้สอนหรือผู้บอกกล่าว หันมาออกแบบพื้นที่ปลอดภัย และพร้อมจะเปิดใจรับฟังทุกความคิดอันมีค่าของผู้เรียน เพื่อให้ห้องเรียนกลายเป็นจุดเริ่มต้นของการเติบโตอย่างแท้จริง

ลดการบอก เพิ่มการลงมือทำ เปลี่ยนความจำชั่วคราวให้เป็นความเข้าใจอย่างลึกซึ้ง

อีกหนึ่งตัวอย่างของห้องเรียนคณิตศาสตร์ที่มุ่งให้เด็กคิดเป็น ครูปลา-สุริพร บุญเมือง จากโรงเรียนเทศบาลวัดขจรรังสรรค์ ถ่ายทอดประสบการณ์การสอนที่ผ่านมามาอย่างยาวนานว่า เธอเองก็เคยต้องเผชิญกับช่วงเวลาที่ชวนเหนื่อยล้า เมื่อความตั้งใจและพลังทั้งหมดที่ทุ่มเทลงไปในการยืนอธิบายบทเรียนอย่างละเอียดตามแบบแผนวิธีการเดิมๆ กลับกลายเป็นความว่างเปล่าในเช้าวันถัดมา

ภาพจำของครูปลาในช่วงเวลาหนึ่ง คือการใช้เวลากว่าครึ่งชั่วโมงในคาบเรียนเพื่ออธิบายโจทย์ที่ซับซ้อน อย่างเช่นเรื่องการแก้สมการของเด็กนักเรียนชั้น ป.6 ที่มีทั้งการบวก ลบ คูณ หาร ซึ่งในคาบเรียนนั้น เด็กๆ ทุกคนพยักหน้าเข้าใจและทำแบบฝึกหัดได้ทั้งหมด แต่พอถึงเช้าวันถัดมา เมื่อครูลองเขียนโจทย์แบบเดิมขึ้นกระดานอีกครั้งเพื่อทบทวนความรู้ก่อนเริ่มเรื่องใหม่ สิ่งที่ได้รับกลับมากลายเป็นความเงียบและคำตอบที่ทำให้คนเป็นครูถึงกับหนักใจ

“ลืมแล้วครับครู ลืมแล้วค่ะครู ซึ่งครูก็นิ่งไปนิดนึง แล้วคิดในใจว่า เมื่อวานนี้ฉันอุตส่าห์ทุ่มเทมากเลยนะ ในการอธิบายพวกเธอ แล้วผลที่ออกมาคือเด็กบอกว่าตัวเองจำไม่ได้ เป็นอะไรที่กลับมานั่งคิดทบทวนว่า จะมีวิธีไหนไหมนะ ที่จะสอน หรืออธิบาย หรืออะไรก็แล้วแต่ ให้นักเรียนคิดได้ โดยเฉพาะจำได้ไม่ลืม มันจะมีเทคนิคอะไรไหม อันนี้ก็คือคิดวนอยู่ในหัวตัวเองตลอดเลยหลังจากชั่วโมงนั้น” 

คำถามที่ค้างคาใจนี้เองผลักดันให้ครูปลาต้องมองหาแนวทางใหม่ จนได้เข้ามาประสานความร่วมมือกับมหาวิทยาลัยราชภัฏภูเก็ต และตัดสินใจนำนวัตกรรมการจัดการเรียนรู้ TLSOA (Thailand Lesson Study Incorporated with Open Approach) เข้ามาพลิกโฉมห้องเรียน จากเดิมที่ครูต้องเดินถือหนังสือเข้าห้องมาพร้อมกับการบรรยายเดี่ยว ก็เปลี่ยนเป็นการรวมกลุ่มกับเพื่อนครูในกลุ่มสาระนั่งวางแผนและผลิตสื่อด้วยกันหลังเลิกเรียนทุกวัน

“การเข้าห้องเรียนของคุณครูคณิตศาสตร์ในโรงเรียน จะไม่มีใครถือหนังสือเล่มนึงแล้วเข้าห้องเรียนนะคะ เราจะมีตะกร้าวัสดุอุปกรณ์ที่เป็นสื่อ เป็นทุกอย่าง ทั้งของครูและของเด็กเข้าห้องเรียน ซึ่งครูคณิตศาสตร์ก็มานั่งคุยด้วยกัน เขาบอกว่ากลับไปสอนแบบเดิมไม่ได้แล้วนะคะ ในเมื่อเอานวัตกรรมตัวนี้มาใช้เนี่ย มันเวิร์กมาก มันเปลี่ยนชั้นเรียนไปเลย” 

ครูปลาเล่าต่อว่า หลังจากใช้นวัตกรรมนี้การทำงานเปลี่ยนทิศทางไปอย่างสิ้นเชิง โดยงานหลักของครูจะไม่ได้ทุ่มเทอยู่กับการยืนพูดหน้าห้องอีกต่อไป แต่จะเป็นการเทน้ำหนักทั้งหมดมาไว้ที่ช่วงเวลาก่อนเปิดประตูเข้าห้องเรียนแทน ผ่านกระบวนการพูดคุยระดมสมองร่วมกับเพื่อนครูในทีม เพื่อช่วยกันคิดและออกแบบทุกองค์ประกอบของการเรียนรู้ล่วงหน้าอย่างรอบคอบ

“กำลังทั้งหมดของครูจะไปอยู่ที่ก่อนเข้าห้องเรียนนะคะ ก็คือการเตรียมตั้งแต่สถานการณ์ปัญหา การออกแบบคำสั่ง สื่อเสริม การคาดการณ์แนวคิด แล้วก็ใบกิจกรรมให้กับนักเรียน ซึ่งพอครูเข้าห้องเรียนเนี่ย ครูเพียงแค่นำสถานการณ์ปัญหา แล้วก็กำหนดคำสั่งให้ชัด หลังจากนั้นพื้นที่ทั้งหมดของโรงเรียนจะเป็นของนักเรียนนะคะ ครูพูดน้อยลง แล้วก็จะให้พื้นที่กับนักเรียนได้คิดมากขึ้น” 

ทั้งนี้ เมื่อโจทย์ปัญหาถูกโยนลงไปในห้องเรียน เด็กๆ จะได้ใช้เวลาขบคิดด้วยตนเอง และนำแนวคิดของตัวเองออกมานำเสนอ ถกเถียง และแลกเปลี่ยนเรียนรู้ร่วมกับเพื่อน โดยมีเพื่อนคอยตรวจสอบและวิพากษ์วิจารณ์กันเอง ขณะที่ครูทำหน้าที่จัดระเบียบและเชื่อมโยงประเด็นต่างๆ เข้าด้วยกัน

ตัวอย่างที่เห็นภาพชัดเจนที่สุดคือ การสอนเรื่องเศษส่วนผ่านกิจกรรมโถน้ำ ที่ครูไม่ได้เริ่มต้นด้วยการเขียนสูตรลงบนกระดานดำ แต่ยกโถน้ำจริงๆ เข้ามาเป็นโจทย์ปัญหาในห้อง พร้อมกับคำสั่งที่เปิดกว้างให้เด็กๆ ได้ช่วยกันคิดหาปริมาณและการแบ่งสัดส่วนน้ำตามเงื่อนไขต่างๆ ทำให้นักเรียนต้องลงมือปฏิบัติ ทดลองตวง คาดคะเน และถกเถียงกับเพื่อนในกลุ่มเพื่อหาคำตอบด้วยตัวเอง ซึ่งวิธีนี้ทำให้เด็กไม่ได้แค่จำสูตรไปสอบ แต่เข้าใจที่มาของเศษส่วนผ่านประสบการณ์ตรง จนกระทั่งเวลาผ่านไปเมื่อเด็กกลุ่มนี้เลื่อนชั้น ทันทีที่เห็นครูเดินถือโถน้ำเข้าห้อง เสียงฮือฮาและความตื่นเต้นก็ดังขึ้นทันทีเพราะพวกเขายังคงจำมันได้แม่นยำ

“เมื่อครูถือโถน้ำเข้าห้องเรียนนะคะ เสียงนักเรียนในห้องดังเซ็งแซ่เลยว่า อ๋อ หนูจำได้แล้วค่ะ ครูหนูจำได้ครับว่าไอ้โถน้ำเนี่ยมันเรียนยังไง มันอ่านยังไง มันทำยังไง ซึ่งอันนี้พอเราได้ฟังแล้วใจฟูเลยนะคะ คือเด็กบอกว่าตัวเองไม่ลืม นี่คือสิ่งที่เราต้องการมาโดยตลอดว่าเด็กเรียนแล้วจำได้ไม่ลืม” ครูปลา เล่าด้วยความประทับใจ

เนื่องจากสิ่งที่ตามมาไม่ใช่แค่เรื่องของความรู้ที่ฝังแน่นในหัวเด็ก แต่ยังสร้างความเปลี่ยนแปลงต่อบรรยากาศและจิตใจของผู้เรียนอย่างคาดไม่ถึง โดยความรู้สึกเหล่านี้ถูกถ่ายทอดผ่านคำบอกเล่าของผู้ปกครองเด็กพิเศษคนหนึ่ง ว่าลูกมีความสุขมากที่ได้มาโรงเรียน เพราะเขารู้สึกว่าตัวเองมีตัวตนในห้องเรียน ทุกคนกล้าคิด กล้าพูด และไม่มีใครรู้สึกถูกทิ้งให้อยู่ข้างหลังอีกต่อไป ซึ่งการเปลี่ยนแปลงเหล่านี้ทั้งหมด ล้วนสะท้อนกลับมาที่การปรับเปลี่ยนบทบาทของคนเป็นครู 

“การที่ครูลดบทบาทตัวเองลง แทนที่เมื่อก่อนครูจะเป็นพระเอกในห้องเรียน ตอนนี้ก็เป็นชั้นเรียนแบบกลับด้าน ก็คือตัวละครเอกในห้องเรียนจะเปลี่ยนไป จากครูผู้สอนกลับกลายเป็นนักเรียนในชั้นทุกคน 

แล้วด้วยการใช้นวัตกรรมการศึกษาแบบเปิด จะไม่มีนักเรียนที่อยู่หลังห้อง ไม่มีนักเรียนที่อ่อน และไม่มีใครที่เก่งเกิน เพราะว่าทุกคนมีตัวตนในห้องเรียนด้วยแนวคิดของเขาที่ครูหยิบยกขึ้นบนกระดาน ซึ่งตรงนี้เป็นการพัฒนาทักษะการคิดของนักเรียนเอง โดยที่แต่ละคนก็จะมีแนวคิดต่างกันไป บางชั่วโมงที่แนวคิดเยอะมากมาย ครูเองก็ต้องเป็นผู้จัดการที่ดีด้วย ในขณะที่นักเรียนนำเสนอ ครูก็ต้องดีไซน์ในหัวตัวเองอยู่ตลอด ว่าควรจะเอาแนวคิดใครขึ้นก่อนหลัง และแนวคิดแต่ละแบบมีการเชื่อมโยงกันอย่างไร ซึ่งตรงนี้ก็เป็นความท้าทายของครูในอีกรูปแบบหนึ่ง”

ถึงวันนี้ สิ่งที่เกิดขึ้นในห้องเรียนของครูปลาได้พิสูจน์ให้เห็นแล้วว่า ความพยายามที่จะค้นหาทางออกและลุกขึ้นมาปรับเปลี่ยนวิธีสอน ไม่ได้เป็นเพียงแค่การแก้ไขปัญหาเฉพาะหน้าของคนเป็นครูเท่านั้น แต่ยังสามารถสร้างผลลัพธ์ที่จับต้องได้จริง ผ่านรอยยิ้ม ความสุข และความเข้าใจที่ฝังแน่นอยู่ในความทรงจำของเด็กๆ เมื่อครูกล้าที่จะเปลี่ยนมุมมองและเปิดพื้นที่ให้เด็กได้คิดด้วยตัวเอง ผลลัพธ์ที่ได้รับกลับมานั้นก็คุ้มค่ากับความตั้งใจที่ทุ่มเทลงไป

ทลายกรอบเดิม เติมมุมมองใหม่ เปิดพื้นที่เรียนรู้ให้นักคิดเติบโต

ส่งท้ายเวทีเสวนาด้วยมุมมองจาก อาจารย์แจ๊ค-รศ.ดร.ธันยวิช วิเชียรพันธ์ จากมูลนิธิเพื่อทักษะแห่งอนาคต ที่มาร่วมเติมเต็มหลักคิดในการจัดการเรียนรู้ และตอกย้ำหัวใจสำคัญของการสร้างห้องเรียนที่เอื้อให้เด็กเติบโตเป็นนักคิด 

“ท้ายที่สุดแล้ว ผมคิดว่าวิธีการสอนของครู จะเป็น TLSOA ก็ตาม หรือจะเป็นวิธีอื่นๆ เนี่ย มันอาจจะไม่ใช่เรื่องของการเปลี่ยนวิธีการสอนของครู แต่ว่าเป็นการเปลี่ยนวิธีคิดของครูต่อการเรียนรู้ของเด็ก ซึ่งวันนี้เราจะได้เห็นจากครูทั้งสองท่านเลยครับว่า การเปลี่ยนแปลงมันเริ่มต้นจากการเปิดใจ การกล้าที่จะยอมรับอะไรใหม่ๆ แล้วก็พร้อมจะเปลี่ยนแปลงสิ่งที่ตนเองเชื่อหรือว่าเคยปฏิบัติมาแล้ว 

ก่อนที่ครูจะเปลี่ยนห้องเรียนได้ ครูก็ต้องเริ่มต้นจากการเปลี่ยนตัวเองก่อน เพราะฉะนั้นก่อนที่เด็กจะเป็นนักคิดได้ ครูก็จะต้องเป็นนักคิดก่อน”

อาจารย์แจ๊คย้ำว่า “ครูนักคิดไม่ได้มีหน้าที่คิดแทนเด็ก แต่มีหน้าที่สร้างโลกแห่งการเรียนรู้ที่ทำให้เด็กทุกคนมีโอกาสเติบโตเป็นนักคิด และสร้างปัญญาได้ด้วยตัวเอง” 

“หากตัว TLSOA สามารถทำให้ครูเปลี่ยนวิธีคิดต่อการเรียนรู้ของเด็กได้จริง ผมเชื่อว่าการเปลี่ยนแปลงที่สำคัญที่สุดจะไม่ได้เกิดขึ้นกับตัวครูหรือวิธีการสอน แต่ว่ามันจะเกิดขึ้นกับวิธีที่เด็กเขามองโลก วิธีที่เด็กได้เรียนรู้ และวิธีที่เด็กเขาใช้ปัญญาในการสร้างอนาคตของตัวเองครับ”

ท้ายที่สุดแล้ว เวทีเสวนาในครั้งนี้จึงไม่ได้เป็นเพียงการบอกเล่าถึงเทคนิค หรือนวัตกรรมการจัดการเรียนรู้ในห้องเรียนคณิตศาสตร์เท่านั้น แต่ยังเป็นเครื่องยืนยันว่า การสร้างเด็กให้คิดเป็นและเติบโตอย่างมั่นคงในโลกที่กำลังเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็วนี้ ไม่ได้เริ่มต้นจากการพยายามหาคำตอบสูตรสำเร็จมาป้อนให้ผู้เรียน หากแต่เริ่มต้นจากการที่ผู้ใหญ่และคนเป็นครูยอมเปิดใจ ปรับเปลี่ยนบทบาท กล้าที่จะก้าวออกจากกรอบวิธีคิดเดิมๆ เปิดพื้นที่ปลอดภัย และโอบรับทุกความหลากหลายทางความคิด เพื่อให้ห้องเรียนกลายเป็นจุดเริ่มต้นของการบ่มเพาะปัญญาและอนาคตที่ยั่งยืนสำหรับเด็กทุกคน